Wat je wilt...

We get what we want.

Dat kwam in me op gisteren toen een vertegenwoordiger van 'de andere kant' klaagde over de overkill aan non-informatie naar aanleiding van een bepaalde gebeurtenis. Je hebt mensen die er geen genoeg van krijgen en je hebt mensen die er al snel hun buik van vol hebben. We krijgen het precies zoals we het hebben willen. 'We?' Ja, ook de 'tegenbeweging'. Alles is een afspiegeling.

Dat ontdekken, daar gaat het om. We kunnen afgeven op de media of op de politiek, maar ze vertegenwoordigen ons. Ook en misschien wel juist als we de nadruk leggen op wat ze niet goed doen in onze ogen. Als een partner, een kind of een instantie je ergert, vertelt dat iets over jou. De ergernis is van jou. Wat ergert je precies? Kan je ook ontdekken waarom?

Ik kan wel een paar voorbeelden verzinnen, maar misschien is het handiger als iedereen z'n eigen voorbeeld verzint. Wat is de kern van je ergernis? Jij zou het nooit zo doen? Het raakt aan een bepaalde waarde, die je hoog in het vaandel draagt? Iets waarvan jij overtuigd bent? Kan het zijn dat je op dat punt nog een strijdje voert? Of het gevoel hebt dat je het moet bevechten? Kan het zijn dat jij je persoonlijk geraakt voelt, alsof jou iets aangedaan wordt? Hoe zou het zijn als je het niet persoonlijk nam?

Door zelfonderzoek kan je de angel eruit halen. Je kunt je vrijheid terugwinnen. Je kunt het laten en accepteren en je focussen op wat je zou willen. Je kunt het ruim ademen en daarmee ruimte creëren, zodat de lading die het had, kan oplossen. Voor de gevorderden onder ons: je hoeft zelfs niet eens precies te weten waar het over gaat. Je kunt het voelen en dan loslaten. Er zijn simpelweg twee bewegingen: samentrekkend en verruimend. Voel je dat er ergens een samentrekkende beweging tot een soort knoop leidt, met of zonder duidelijke aanleiding: Ga het ruimte geven, ruim ademen, lucht geven.

Gedachten gaan vanzelf mee in die beweging. Die kunnen ook enorm ergens op gefocussed zijn, meedoen in de frustratie en het samentrekkende gevoel bevorderen. Als je juist die gedachten los kan laten, kan het zich al gaan verruimen. Gedachten en gevoel zijn te sturen en het is altijd nuttig ze de ruimte in te sturen. Je zal je daar altijd beter door voelen. We kunnen het gevoel hebben dat we juist vast moeten houden, omdat er gevaar dreigt (zegt ons onderbewuste), maar dat is precies de samentrekkende kracht. Dat geeft allemaal niet, als je het maar waarneemt. Het waarnemen alleen al haalt je er weer uit, want je kijkt er naar vanuit een ander perspectief.

En als we dan toch bezig zijn: Ga er eens rustig voor zitten en alles in en om je heen ruim ademen. Maakt niet uit over wie of wat het gaat. Creëer ruimte voor jezelf in alle opzichten. Je lichaam helpt je daarbij. Dat laat je ook voelen waar iets vast zit. Adem het ruim, beweeg het, laat het weer doorstromen. Ook wandelen is daarvoor ideaal. Neem je voor alles los te laten terwijl je loopt. En voel hoe dat gebeurt. Geniet van de vrijheid.

What you intend, occurs. We krijgen het precies zoals we het hebben willen. Dus wat let je?

Realiteitszin

Het is natuurlijk echt niet nodig om altijd - en zo snel - gelijk te krijgen. Hoe kan het gebeuren dat in ons overgeorganiseerde, goed controleerde, superbeveiligde en ondertussen o zo vrije land van meningsuiting en openheid een uit de bocht gevlogen student - met een nep-pistool - doordringt tot het hart van de nieuwsvoorziening en het hele land een avond lang in gijzeling houdt? En dat het zelfs nog lukt om zijn minutes of fame te bemachtigen, meer dan hij ooit had kunnen vermoeden?

Ik geef toe, het langdurige 'even geduld aub' bij het Journaal hield ook mij in de greep. Wat is hier aan de hand? Dit is nog nooit gebeurd. Daar moet echt wel wat aan de hand zijn. En je fantasie slaat op hol. Zeker, gevoed door andere nieuwsgebeurtenissen van de afgelopen tijd, hou je je adem in. Opmerkelijk toch, dat je via Facebook 'hoort' wat er bij het Journaal aan de hand is. En ja, ik ken dat pand maar al te goed, evenals alle bewakingsmaatregelen, die er na Pim Fortuyn zijn gekomen, maar ook de mensen die er werken, die ineens naar buiten moesten rennen. Daar wil ik het niet over hebben, want dat is net zoiets als opeens allemaal Charlie Hebdo zijn, terwijl we dat niet zijn en hem voor die tijd niet eens kenden. Wel vermoed ik dat je dit soort dingen als journalist wel spannend vindt, er gebeurt iets spectaculairs, je bent er deel van. Het is een soort beroepsdeformatie. Ik vond de (eerste) golfoorlog ook heel spannend en herinner me die tijd - bij het Journaal trouwens - nog als de dag van gisteren. Het is een roes, waar je als journalist van houdt, waarmee ik niet zeg dat je het ook leuk of wenselijk vindt wat er gebeurt. Maar je wordt erdoor meegesleurd. Adrenaline. Je springt er volop in. Datzelfde fenomeen zie je ook op het publiek overslaan. Sensatie? Ja, zeker, ook al is het echt wel nieuws, de sensatiefactor moet je niet uitvlakken. Die vergroot onbenulligheden uit en trekt ze gemakkelijk uit z'n verband.

Het werkelijke nieuws is dat hoe goed en beveiligd Hilversum ook is, er geen live-verslag kan worden gedaan op zo'n moment. Dat er kennelijk geen back-up is voor het zenuwcentrum dat alle uitzendingen verzorgt, dat alles in een keer op zwart kan gaan. Dat er in dit digitale tijdperk geen omweg beschikbaar is die onmiddellijk in werking treedt. Dat is gek. En dat je dan dus het nieuws via Facebook verneemt, omdat iemand naar huis heeft gebeld en dat door wordt gegeven aan bekenden, die elkaar via Facebook op de hoogte houden. Ik zou zeggen dat er in elk geval meer samenwerking nodig is met de concurrentie, die op dat moment nog wel kan opereren en die je ook als collega's kunt beschouwen. Als er echt wat aan de hand is, is dat noodzakelijk. Dat legde dit incident bloot. En verder krijgt het veel teveel aandacht. Meer dan het verdient. En zo wordt alles vanzelf groter dan het is. En zo wakkeren we de gevoelens van onveiligheid aan, die er al waren natuurlijk, anders was dit nieuws niet zo groot. We maken het groter dan het is.

Toen ik de beelden zag van wat er in die studio gebeurde, vond ik aan de ene kant dat je dat niet moest uitzenden, want je geeft hem ook nog precies wat hij wil en dus werkt het als je zo'n actie onderneemt. Doodzwijgen was beter geweest, dan hoeven anderen ook niet op het idee te komen. Aan de andere kant was die gedachte hypocriet, want ik keek er wel naar en was nieuwsgierig genoeg om het te willen zien. Niet tien keer overigens, dan haak ik ondertussen wel af, maar toch. En dat is dus het fenomeen wat me boeit. We willen verhalen. We willen avontuur. We maken verhalen. We creëren het zelf. Ook dit? Ja, alles. Alles is actie en reactie. Een angstcultuur creëert juist rare excessen en overdreven reacties, van alle kanten. Tegelijkertijd laat het goed zien: waar zijn we nou eigenlijk bang voor? Voor een student die de weg kwijt is en z'n realiteitszin heeft verloren. Hoe wordt die 'realiteitszin' van mensen beïnvloed? Waardoor? Deze jongen was door complottheorieën gehersenspoeld, dat zijn terroristen ook, net zo goed, maar wij misschien ook wel. Actie en reactie. Angst. Angst voor elkaar. Angst maakt dat we de realiteit uit het oog verliezen. En die realiteit is dat we allemaal een ander jasje aan hebben, maar in de kern gelijk zijn. We kijken naar die verschillende jasjes, maar we zien de eenheid niet.

Belangrijker dan alle mogelijke beveiliging is vertrouwen. Vertrouwen is de ware kracht. Veel groter dan iedereen denkt. Als je denkt alles onder controle te hebben met alle mogelijke maatregelen, die je hebt genomen, gebeurt er gewoon iets anders waar je niet op bedacht was. Je kunt niet alles controleren en beheersen, dat moet je ook niet willen. Zoals de vrede en rust in jezelf invloed heeft op alles om je heen - en meer dan dat - zo heeft ook vertrouwen een creërende kracht. En dat vind je alleen in jezelf. We maken van alles mee om de angst in onszelf te overwinnen. We verliezen zekerheden, omdat we dachten dat die buiten onszelf lagen en goed dichtgetimmerd waren. We wankelen en beven als dat niet zo is. Om vervolgens nieuwe zekerheden te vinden. Van binnenuit, in jezelf. Op een ander level. The wound is where the light gets in, om Rumi nog maar eens te citeren.

En nu ga ik eerst mijn stoepje maar eens even vegen...

Sneeuw schuiven

Sommige dingen kan je beter voor zijn. Ik zal eerlijk bekennen dat ik nog nooit de de stoep sneeuwvrij geveegd heb. Misschien omdat ik de vers gevallen sneeuw zo mooi vind. Omdat het zo lekker is erin te stappen, dat knisperende geluid en dan naar de afdrukken te kijken. Maar die pret duurt nooit lang, binnen de kortste keren wordt het een modderboel of het wordt heel glad.
In België zie je meteen iedereen z'n stoepje vegen, dat blijkt verplicht. 'Hier ook,' zei de buurman. 'Als iemand op jouw stoepje onderuit gaat, ben jij aansprakelijk.' Is dat zo? Goh. Gelukkig is dat nooit gebeurd. Maar een gewaarschuwd mens telt voor twee, toch?
Haha, je dacht toch niet dat ik dat meende hè? Ik laat me niet bang maken en waarschuwingen hebben op mij doorgaans een averechts effect. Toch besloot ik gisteravond op de surpriseparty voor de jarige buurman, om vandaag sneeuw te gaan ruimen. 'Buurman, ik doe jouw stoepje ook!' Een daad van burenliefde, belangrijk. Want als ik omhoog zit met de woekerende klimop, dan klimt de buurman gerust even de trap op om in te grijpen.
Dus ik doe eens een keer niet sceptisch over de overgeorganiseerde samenleving, die alles probeert te handelen met codes oranje, waar we massaal bang van worden. Ken je trouwens die mop van die twee sneeuwvlokken? Zegt de een tegen de ander: 'Ik ga pret maken in Oostenrijk en jij?' Zegt de ander: 'Ik ga paniek zaaien in Nederland.'
Welke gevaren hebben we nog meer waar we ons op voor kunnen bereiden? De verjaardagsgasten vertrekken alweer, nu kunnen ze nog een trein pakken... naar Groningen trouwens, ook gevaarlijk. En mocht je de grens over willen, moet je sneeuwkettingen hebben. Heb ik niet, laat die geheime afspraak in Duitsland maar even zitten dan. Wel een beetje jammer van mijn diplomatieke betrekkingen, maar door al die sneeuw zullen ze het vast wel begrijpen. Heb ik mooi meer tijd om andere problemen te voorkomen. Of om op televisie te kijken hoe erg het allemaal is. Net als in New York. Goed gewaarschuwd bleef iedereen lekker thuis en zette de tv aan om verkrampte gezichten van de verslaggevers in lege straten te zien overdrijven, maar waar was die sneeuw? Wie was de eerste die het durfde te zeggen? Jongens, er is helemaal niks aan de hand, kom maar weer tevoorschijn!
Dus ik sta vroeg op en pak goed gemutst de bezem. Ik ga mijn leven beteren. We gaan het voor zijn. Niet op mijn stoep zullen arme oude dametjes onderuit glijden. Ik zal ze redden. Bij voorbaat. Het zal niet onopgemerkt blijven, deze heldhaftige daad!

Maar.... maar.... Waar is nou de sneeuw? Ze hadden het beloofd!

De zee

Grappig, ik ben een goeie 'trendwatcher', want wat staat er in de NRC gistermiddag? "De ik-journalistiek is een trend." Het is dus niet alleen mijn beleving, het is niet dat ik toevallig steeds op deze programma's stuit. Het is wel zo dat het mij uitdaagt en kansen biedt. Het past in een ontwikkeling en die ontwikkeling herken ik. Ik vind het een prima ontwikkeling, want het is eerlijke journalistiek in mijn ogen. Natuurlijk zijn er ook tegenstanders, getuige de reacties op het artikel, die beginnen over objectiviteit. Objectiviteit bestaat helemaal niet, waarom zou je pretenderen objectief te zijn? Dat is pas arrogant. Eerlijk zijn is ook jezelf onder de loep nemen en dat is wat deze 'ik-journalistiek' juist doet. Niet veilig buiten schot blijven en anderen de kolen uit het vuur laten halen, maar zelf zogenaamd neutraal blijven. Als journalist kies je welke woorden je gebruikt, wat je wel en wat je niet citeert en als programmamaker maak je keuzes in de montage.
Participerende journalistiek, gek genoeg is het bijna een contradictio in terminus, maar misschien is het wel tijd dat we erkennen dat alle journalistiek participerend is. Het draagt bij aan de beeldvorming, dus je hebt een verantwoordelijkheid in wat je vertelt en hoe. Het proces laten zien door jezelf deel van het verhaal te maken, met je gedachten en gevoelens over een bepaald onderwerp, haalt de kijker dichterbij. Niks mis mee, vind ik. Als je het goed doet en zuiver houdt, dat wil zeggen: je ego in de gaten houdt. Maar dat geldt voor alles.

Ik zag gisteren ook twee interessante quotes van Gwendoline voorbij komen, je weet wel, uit het programma van de Stilte:

Wanneer we onecht zijn, dan kunnen we iets wat onecht is niet als onecht herkennen.

We zijn de zee, we zijn niet de aanmerende en zich terugtrekkende golven van het wispelturige ego.

Wat is echt? Ja, goeie vraag. We spelen altijd een rol. We hebben een eigen rol in het geheel, we zijn deel van het geheel. Dus doe niet net alsof dat niet zo is. Wat over een ander gaat, gaat ook over jou. Kleine voorbeelden uit je eigen leven, kan je vergelijken met grote dingen in de wereld. En als iemand dan z'n eigen probleem met de buren durft te vergelijken met het conflict tussen Israel en de Palestijnen, vind ik dat getuigen van inzicht. Op zo'n manier naar jezelf durven kijken, is dat niet eerlijker dan met een vingertje wijzen naar anderen en daar zogenaamd 'neutraal' geen mening over hebben? Terwijl iedereen zich daarover een mening vormt, zodra hij het ziet? Wat mij betreft mogen we af van al die oordelen en meningen, laten we het gewoon eens onderzoeken bij onszelf. Als we daar een gewoonte van zouden maken, in navolging van journalisten die het voorbeeld geven, zouden we dan niet veel problemen in de wereld oplossen?

Als 'trendwatcher' zie ik nog een grote, mooie uitdaging, die hiermee samenhangt en die gaat over 'autoriteit'. Als we zelf verantwoordelijkheid nemen, hoeven we geen autoriteit meer buiten onszelf te leggen. We hoeven geen autoriteiten meer aan te klagen, we hoeven ons geen slachtoffer meer te voelen, we hoeven geen macht meer uit handen te geven, we hoeven ook geen goeroe's te volgen die ons 'de waarheid' leren, we kunnen onze ervaringen delen en van elkaar leren, maar niemand weet het beter dan een ander en niemand weet het voor jou. De waarheid vind je in jezelf. Jouw waarheid is de waarheid. En zo ziet je wereld eruit. Zoek, heel eerlijk, naar je eigen waarheid, in alles. En blijf jezelf trouw. Zoals Gwendoline ook zei (in een niet gepubliceerd deel van het interview): Dan zijn er geen wetten en regels nodig, want iedereen weet dan heel duidelijk waar de grenzen liggen, we respecteren elkaars ruimte en eigenheid, we respecteren de natuur, we respecteren onszelf.

Als ik iets af kon schaffen in de wereld, was het wel al dat oordelen, het met ons vingertje wijzen naar anderen die het in onze ogen 'fout' doen. Misschien zou dat in één klap een geheel verlichte wereld tot gevolg hebben, want dan snappen we de eenheid. Alles wat ons raakt, prikkelt of ontzet, maar ook alles wat ons blij maakt en doet leven, vertelt ons iets over onszelf. Want we zijn de zee en niet de golf, die aanspoelt of zich weer terugtrekt.

Incubatietijd

'What happened to my life story?' vraagt iemand uit Turkije me. Haha, grappig. Vraag je dat aan mij? Ben je toe aan een nieuw hoofdstuk? Zal ik een leuk vervolg schrijven voor je? 'Ja, graag.' 'Okee.' Ik denk er over na en vind het wel een leuk idee. Best een leuke film om dat te volgen. Goeie business ook: Ik schrijf je een nieuw hoofdstuk. Ik vertel je een nieuw verhaal. Next part.

Want, eerlijk is eerlijk, we hebben wel een verhaal nodig. We komen toch een verhaal beleven hier op aarde, in ons leven. Wat moeten we zonder verhaal?

Gisteren zat ik even zonder verhaal. Ik had ze allemaal geskipt, nadat ik daarover had geschreven. En dan? Saaie boel hoor zonder verhaal. Dat hou je ook niet langer dan een dag vol. Zelfs de poezen begonnen te mauwen om avontuur. En ze hadden gelijk. Ze hebben altijd gelijk trouwens.

Ik zal bekennen dat ik er zelfs over dacht om te stoppen met deze blog. Nu weten we het wel. Ik ben klaar. Ik kan wel steeds hetzelfde vertellen, je kunt net zo goed een ouder stukje lezen. Zal ik maar een tijdje uit de lucht gaan?

Het is geen pretje zonder verhaal. Er kwamen nog wat reacties binnen op het vorige verhaal, over Eva, dat wel. Er probeerden wat nieuwe filmideetjes op te piepen, ook dat. Maar ik had me teruggetrokken in de holte van de golf, die nog even niet van plan was te gaan rollen. Eerst opruimen, afhandelen, ruimte maken om te vernieuwen. En dan merken we wel wat er wil. Incubatietijd.

Wat me opvalt de laatste tijd is dat allerlei documentairemakers hun eigen verhaal vertellen of in elk geval zelf de rode draad zijn van het verhaal dat ze maken. In 'Dus ik ben' bijvoorbeeld, wat ik een heel leuk programma vind met onderwerpen als 'conflict' of 'geld' of 'dualiteit'. Thomas, onze man in Teheran, ook nu al een van mijn favorieten. Sonny Bergman doet het ook, vanuit zichzelf het verhaal vertellen. En gisteren de documentaire van Mark Bos, die de Kilimanjaru ging beklimmen en zo z'n eigen persoonlijke strijd tegen kanker in beeld bracht. Het levert mooie en eerlijke verhalen op, die eigen verhalen. Inkijkjes, die verder gaan dan het neutrale verhaal, een personal touch, waarom niet?

Ik ben gewend achter de schermen te werken, buiten beeld te blijven, goeie vragen te stellen om de hoofdpersonen tot hun recht te laten komen. Maar ondertussen ben ik wel degene die het verhaal maakt, onzichtbaar. Zou het tijd zijn om tevoorschijn te komen? Om een rol te gaan spelen in mijn eigen verhalen? Tja, waarom niet? Het zou zomaar kunnen...

"Ben je er klaar voor on te zeggen: 'Hallo wereld, hier ben ik!'?" vroeg White Bull me a long, long time ago. Ik dacht van wel, maar was dat wel echt zo? Ben ik mezelf niet een beetje aan het verstoppen geweest, de regisseur op de achtergrond? Oei... mezelf wegcijferend ten dienste van anderen? Zoals heel veel vrouwen, in navolging van Eva? Dus nu we haar in ere hersteld hebben, kan ze haar volwaardige plek innemen.

Ergens zit nog een huivering. Alsof het niet mag. Tijd om daar eens mee af te rekenen in deze incubatietijd! Want te bescheiden zijn is ook een ego-eigenschap, wist je dat? Als wij onszelf mogen zijn, mogen we ook naar voren stappen en hoeven we onszelf niet schuil te houden. Het kan zelfs zo zijn dat daar oude angsten aan ten grondslag liggen. Dat we misschien gecorrigeerd zijn vroeger als we ons niet aanpasten en eigenwijs onze eigen gang gingen. De kans bestaat dat we in vorige levens op brandstapels terecht kwamen of gevangen werden gezet. Aanpassend gedrag hebben we allemaal geleerd, maar nu we wel genoeg hebben van die dominantie van de gevestigde orde, is het dan geen tijd om te durven, onze mond open te trekken, duidelijk te zijn en te laten zien hoe het ook anders kan? De tijd is rijp. Niet alleen voor mij, ook voor jou. Laat zien wie je bent en waar je voor staat.

Dat is het nieuwe verhaal! In plaats van het levensverhaal van een ander herschrijven, ga ik mijn eigen verhaal eens herschrijven! Nee, ik vergis me, het gaat samen. Anderen laten me ook mijn verhaal zien, maar ik hoef niet onzichtbaar te blijven, ik mag ook meespelen in het verhaal. Tenslotte is de echte regisseur op de achtergrond onzichtbaar aanwezig, maar dat ben ik niet!

Wie ben je zonder je verhaal?

Wie zou je zijn zonder je verhaal? Het is een typische Byron Katie vraag: 'Is dat zo? Weet je zeker dat het zo is? En wie zou je zijn zonder dat verhaal?' We houden onszelf gevangen in verhalen. En dat kunnen hele hardnekkige verhalen zijn. Die we geloven, vertellen, blijven herhalen en waar we onze identiteit aan ontlenen, of het nou leuke verhalen zijn of niet.
Goed voorbeeld: Mensen die ziek zijn (geweest). Daar is dan ook vaak veel aandacht voor, iedereen komt ervoor op bezoek zelfs, om het te horen. Bovendien, wat heb je verder te vertellen dan de verhalen over het ziekenhuis en de behandeling? Nou is het zeker zo dat aandacht en liefde geneest. Alleen 'het verhaal' in stand houden niet.
Ik betrap mezelf er soms ook nog wel eens op dat ik een verhaal begin te vertellen om het verhaal, iets dat ik heb meegemaakt, waar ik bijvoorbeeld boos over ben - of liever gezegd was, maar wat je beter niet kunt reactiveren. Je houdt 'het verhaal' in leven, terwijl het allang had kunnen vertrekken. Met een beetje pech roep je het nog een keer over jezelf af.
Datzelfde gebeurt ook in ons hoofd, vaak ongemerkt. Het lijkt moeilijk bepaalde situaties, die veel emoties opgeroepen hebben, los te laten. Alsof er een stemmetje blijft zeuren: 'Ja maar dat... dat is gebeurd en daar moeten we nog wat mee. Dat moet nog opgelost worden. Rechtgezet worden. Daar hebben we nog steeds last van. Daar zijn we het niet mee eens. Dat willen we anders hebben dan het is. Wat gaan we daaraan doen?' Dat stemmetje wil het liefst aan de gang blijven met het hele verhaal, maar heeft niet in de gaten dat het zo juist niet oplost.
Dan kunnen we natuurlijk ook nog de gevoelens, emoties gaan bekijken die erbij om de hoek komen kijken. Dat is hetzelfde als toen en als die situatie. Zie je wel, het is een terugkerend verschijnsel, waar is de oorsprong? Natuurlijk is er een oorsprong, natuurlijk herhalen bepaalde gevoelens zichzelf. Vooral als je ze niet accepteert.
Het is er, het is gebeurd, schudt de druppels van je af, zoals een eend dat doet en zwem verder. Laat het achter je. Dat is moeilijk voor een mens, dat kunnen we niet zo goed. Maar NU, op dit moment, is dat verhaal alleen maar een verhaal in je hoofd. Het is er niet, in het NU bestaat het niet. In het NU hoeft het jouw gevoel niet te beïnvloeden. Waarom denk je niet aan een leuk verhaal, waarbij je een goed gevoel krijgt? Waarom laat je het niet los?

Angst. Ego. Angst en ego houden zichzelf in stand. En houden zo de situaties in stand waarmee ze je gevangen weten te houden. Ze liggen altijd op de loer, als je even niet oplet, slaan ze toe. Maar wat kun je doen? Skip alle verhalen uit je repertoire, waarin je een slachtofferrol aanneemt. Waarin je de dupe bent van iets of iemand. Dat ten eerste. Vervolgens alle verhalen, die je een rotgevoel opleveren, alsof je niet goed genoeg bent, iets verkeerd heb gedaan, afgewezen bent, 'het' niet waard bent. Weg met al dat schuldgevoel en ook met het anderen de schuld ergens van geven. Wat houden we dan nog over? Een heleboel overtuigingen waarschijnlijk, laat maar.

* Door helemaal aanwezig te zijn in het NU, helemaal, ontmantel je alles.
* Ook door er even helemaal volop in te gaan zitten. Blijf erbij en voel het helemaal. Zo verdwijnt het ook in het nu.
* Kijk naar emoties en gedachten alsof het wolken zijn die voorbij komen. Ze trekken vanzelf over.
* Beantwoord elke negatieve gedachte die in je op komt met 'I love you'. Dat zeg je tegen de gedachte zelf, tegen jezelf en tegen waar het over gaat. Blijven doen.
* Visualiseer de situatie als een donkere wolk, laat hem uiteenspatten door licht dat je stuurt.

En richt je dan vooral op andere verhalen, leuke verhalen, mooie verhalen. Je moet er even moeite voor doen, je moet alert zijn, maar als je dan toch het verhaal bent wat je vertelt, vertel dan vooral het mooiste verhaal dat je kunt bedenken!

Lampjes

Wat ik me wel eens afvraag: Zijn de dingen zo omdat ik ze zie of zijn ze zo omdat ik ze zo zie? Doorzie ik het en blijkt dat te kloppen of heeft mijn manier van kijken invloed? En als dat laatste het geval is, heeft mijn manier van kijken dan grotere invloed dan de manier waarop anderen ernaar kijken? Want die bekijken het soms heel anders. Kan mijn invloed dat dan overstemmen? Of beïnvloeden?

Hier hebben we een lastig punt, want wie is 'ik' en wat is 'mijn'? Het ego zal maar wat graag roepen: 'Zie je wel, ik had gelijk.' Maar het is niet het ego dat 'weet'. Misschien is het wel het ego dat deze vraag stelt? Dat zou kunnen. Laat ik het eens aan mijn hogere zelf vragen!

Het ego wil zich bewijzen. Want het ego wil bestaansrecht. Hij wil graag gelijk hebben. De baas zijn. Hij blaast zichzelf graag op en doet graag of hij degene is die het weet. En hoe het moet. Als je zegt 'Ik weet het niet...' ben je dichter bij de waarheid. Dan geef je de grotere waarheid de kans zich te ontvouwen. Je zet als het ware jezelf opzij. En dan kan de waarheid door jou heen leven, aanwezig zijn. En die waarheid heeft zoveel meer kracht en invloed dan die beperkte manier van kijken, die het ego heeft en andere ego's hebben, dat het als het ware ruimte gaat creëren. Je kunt een kanaal zijn voor de grote stroom, voor het licht van de waarheid en daarmee situaties beïnvloeden. Dat ben jij dus niet, het is niet 'van jou', het is dat wat door jou heen stroomt en ook door anderen heenstroomt en als die stromingen elkaar vinden, kunnen ze elkaar versterken. Je kunt het zien als lampjes. Als een lampje sterker gaat schijnen, betekent dat dat de energiestroom die door kan komen sterker is en ook andere lampjes sterker kunnen gaan schijnen.
Nadeel - op korte termijn - is dat ook alle vlekjes op de lampen zichtbaar worden. Die tekenen zich scherper af. Maar omdat ze goed zichtbaar worden, kun je ze ook makkelijker poetsen. Dat doet soms pijn en daarom kunnen sommigen het niet verdragen dat die 'vlekjes' zo zichtbaar worden. Ze zijn niet meer weg te moffelen, niet langer onzichtbaar in het schemerlicht. Ze komen door het grote contrast juist sterker naar voren. Deze 'vlekjes' zijn in feite in verzet tegen het licht. En het verschil tussen jullie en de lampjes is dat er geen doekje voor nodig is om ze schoon te poetsen, maar een wilsbesluit. Een bereidheid. Bereidheid om te kijken naar de pijn, die dat vlekje heeft veroorzaakt en die niets anders is dan onbewustheid. Een deel waar geen licht kan komen, een deel dat weigert mee te schijnen, een deel dat niet gezien wil worden, geen bereidheid maar verzet dus. Bereidheid betekent het verzet opgeven. En dat wordt intern bepaald. Dat bepaalt iedereen zelf. Dus je kunt geen poetsdoekje pakken om de vlekjes van een ander schoon te vegen, je kunt alleen je eigen verzet opgeven. En nu komt het: Als jij je eigen vlekjes hebt opgelost, is het maar de vraag of je die van anderen nog ziet. Want jij verzet je niet tegen het licht, je bereidheid maakt dat je alles accepteert wat je ziet en als alles er mag zijn, waarom zou iets dan nog in verzet gaan? Er zijn geen eens lampjes! Dus ja, die vlekjes lossen zich allemaal op. Maar de misschien wat pijnlijke waarheid is dat je alleen maar vlekjes kunt zien van de zogenaamde andere lampjes als je zelf nog blinde vlekken hebt. Blinde vlekken kun je zelf niet zien. Hoe kun je weten wat je niet weet? Hoe kun je zien wat je niet ziet?
Als jouw lichtbolletje 'vlekjes' veroorzaakt, die je dus waarneemt als 'vlekjes' op de muur of op andere lampjes, waar komen ze dan vandaan? Als jij de lichtbron bent, die je bent overigens, hoe kun je dan vlekjes zien? Inderdaad, projectie. Wees bereid er zo naar te kijken, dat is alles. Niks is 'van jou' of van een ander. Het bolletje zelf kan je zicht beperken, als hij onder het stof zit. En ja, ook als hij denkt dat hij zelf het licht is, hij is slechts het voertuig. Dat zoveel mogelijk bereidheid kan tonen om het licht door te laten. Dat licht kan elke situatie verlichten.

En hoe zit het dan met dat 'weten' en de invloed daarvan?

Het maakt uit hoe je kijkt naar de wereld. Het maakt heel veel uit hoe je kijkt naar situaties en naar anderen. Het heeft zeker heel veel invloed. Een donker lichtje bestaat niet, maar een schemerig lampje heeft minder invloed dan een helder stralend lampje. Laat dat 'ik' vooral de weg vrij maken voor het licht. Als je je afvraagt: 'Ja maar wat kan ik doen om een situatie gunstig te beïnvloeden?' dan is dat in feite niets. Maar in dat niets ligt juist alles.

Heb ik nu een antwoord op mijn vraag? Ja, het antwoord is: Wees dienstbaar. Wees bereid. Bekommer je niet om de uitkomsten, probeer het niet te meten en al helemaal niet op je eigen conto te schrijven, maar weet dat je - met je bereidheid - een enorme bijdrage levert. Alles kan zich oplossen. Alles. Dat weten is genoeg.

Terug naar de onschuld

Opgetogen mauwt Muni me wakker
kijk, kijk, buiten...
alles ziet er anders uit!

Maagdelijk wit
heeft de wereld bedekt.

Terug naar de onschuld

In den beginne was er niets
tot we onze eerste stapjes zetten
en leerden opstaan na het vallen

Iemand heeft het ooit bedacht
een sneeuwpop maken
met een wortel als neus

Alles bestaat uit deeltjes, atomen
en lege ruimte, lucht.
Verder is het niets

We kneden er illusies mee
geven er waarde aan
hangen onszelf er aan op

We worden er gelukkig van of juist niet
De sneeuwpop is mooi, fier en goed gelukt
Of staat daar treurig weg te kwijnen

Alles komt en alles gaat
daar kan je ondertussen veel van vinden
maar maakt dat werkelijk uit?

De betovering van de witte wereld
herinnert ons aan het begin
elke stap schendt de maagdelijkheid

Kunnen we het niet een beetje meer
laten zijn zoals het is
en ons simpelweg verwonderen?

De gelukkigste mens vindt niks
maar verwondert zich
over het onstaan van alles.

Opgetogen roept hij uit: Kijk, kijk....

Integriteit

We hebben allemaal onze 'challenges' in het leven, onze eigen thema's en uitdagingen. Sommige personen zijn de perfecte vertegenwoordiger daarvan, van dat thema waarmee we stoeien. Mensen die onze grenzen overschrijden bijvoorbeeld. Die onze eigenheid en vrijheid niet respecteren en misschien wel onze integriteit aantasten. Ik heb er lang over gedaan om het woord 'integriteit' echt te begrijpen en ook te snappen dat een ander geen recht heeft om zomaar mijn 'heilige ruimte' te betreden. Voor het geval je de betekenis van dat woord ook nog niet helemaal helder hebt: Je kunt het vergelijken met lichamelijke integriteit. Iemand mag jou - en je lichaam - niet zomaar toeëigenen, dat is een vorm van geweld. Dat iemand je niet mag slaan of lichamelijk letsel toe mag brengen, dat begrijpen we allemaal wel. Niemand mag ook zomaar jouw geld uitgeven of jouw kleren aantrekken, tenzij je daar toestemming voor geeft.
Geestelijk bekeken is integriteit een stuk ingewikkelder. We begrijpen dat elk mens zelf de verantwoordelijkheid heeft voor z'n eigen leven, z'n eigen keuzes maakt en z'n eigen beslissingen neemt. Maar hoe vaak bemoeien we ons niet met elkaar op dat terrein? Voor een deel valt dat onder 'overleggen' of 'adviseren' en soms is het manipuleren of dwingen, eisen of druk uit oefenen. Daar bevinden we ons in het schemergebied, maar we zijn er nog steeds zelf bij. Het is aan onszelf om onze eigen integriteit te beschermen. Voor kinderen, ouderen en zieken is dat alweer een stuk lastiger. Daar worden beslissingen vaak voor genomen. Juridisch zal het wel zo zijn dat als iemand zelf niet in staat is beslissingen te nemen, dat een ander dan die verantwoordelijkheid heeft. Maar wanneer is iemand zelf niet in staat? Ook daar gaat het wel eens mis. Wordt er wel goed geluisterd naar kinderen, ouderen en zieken? Wie weet wat goed is? Is dat niet vaak ook een eigen belang?
Zie je hoe ingewikkeld integriteit is? Het gaat over respect en vrijheid. Een man die vindt dat z'n vrouw niet mag werken of niet mag dansen - laten we eens een ouderwets voorbeeld noemen - en haar dat verbiedt, tast haar integriteit aan. Zij laat dat gebeuren, als ze denkt dat ze hem moet gehoorzamen. Ook al staat dat nergens in de wet. Zo is er een groot grijs gebied, waarin mensen elkaar de wet voorschrijven, al dan niet letterlijk. Soms gaat het om verwachtingen, ongeschreven regels, maar altijd gaat het over angst. Als die ander maar niet wegloopt. Die ander is mijn bezit. Die moet doen wat ik zeg. Die moet mij dienen en doen wat ik zeg. En dan ook nog voor haar/zijn eigen bestwil. Hier liggen de diffuse grenzen. Iedereen kent ze neem ik aan, want het gebeurt altijd met kinderen en we zijn allemaal kind geweest. En het heeft te maken met afhankelijkheid, want als je niet afhankelijk bent of je afhankelijk voelt, heeft niemand iets over je te zeggen. Ook al heeft een ander 'macht', je eigen innerlijke vrijheid kan niet aangetast worden. Die innerlijke vrijheid, die zullen we terug moeten vinden om onszelf te kunnen zijn. En daarvoor hebben we in principe alleen onze eigen toestemming nodig. Daarvoor zullen we onze eigen ruimte weer op moeten eisen. In onszelf en voor onszelf. Hoe meer ruimte je jezelf geeft om jezelf te zijn, hoe meer ruimte je anderen - automatisch - geeft. Waarom zou je je bemoeien met de keuzes die een ander maakt? Dat is zijn/haar vrijheid.

Al met al heeft die integriteit dus te maken met de uitersten angst en vrijheid. Uit angst beperken we elkaar, vanuit vrijheid geven we elkaar de ruimte. En onszelf. Uit angst beperken we onszelf ook en vanuit vrijheid geven we onszelf ook de ruimte. Ruimte en vrijheid voelen uiteindelijk altijd beter. Maar je moet er de angst wel voor overwonnen hebben.

Ik kan me niet voorstellen dat iemand dit thema niet kent. En als je goed kijkt, zie je dat er overeenkomsten zijn tussen wat je overkomt en wat je zelf doet. Als jij nooit geleerd hebt waar de  grenzen van je eigen ruimte precies liggen, zal je wellicht ook niet goed weten waar die van een ander beginnen. Ben je iemand waar met gemak overheen gewalst wordt, dan voelt dat niet prettig. Maar de kans is groot dat je zo ook met jezelf omgaat. Dat je over je eigen gevoelens en grenzen heenwalst, dat je geneigd bent anderen te plezieren en tegemoet te komen, verantwoordelijkheid voor anderen op je te nemen, alvast de zaken te regelen. Want je bent gewend jezelf weg te cijferen en de belangen van anderen voorop te stellen. Al die 'goedbedoelde' acties kunnen ook wel eens te ver gaan. Ik ben echt wel een voorstander van een wereld waarin we wat meer betrokkenheid tonen bij elkaar en met elkaar meeleven, maar het is een enorme uitdaging om dat 'zuiver' te houden. En dat 'zuiveren' kunnen we alleen zelf doen. Voor onszelf en naar anderen toe.

De uitdagingen die we in ons leven tegenkomen, komen we nooit bij één persoon alleen tegen. Als je goed kijkt is het een reeks. Wat je vroeger met een van je ouders hebt meegemaakt, kun je ook bij je partner weer tegenkomen of bij je kind. Los je het met de een niet op, kom je wel weer de volgende tegen om het verder mee uit te werken. De bedoeling is dat we er iets van leren en het bij de volgende situatie die we tegen komen anders aanpakken. We krijgen alle mogelijke kansen om het leren, net zolang tot we het kunnen. Je hoeft het dus niet met die ene persoon uit te vechten, hoewel dat soms misschien wel zo voelt en zo lijkt. Laat het eens los en kijk welke overeenkomsten het heeft met andere situaties. Wat is het in jou? Wat is de strijd? Geef jezelf eens precies dat wat je van die ander verwacht. Erken je eigen innerlijke pijn, je beschadigde innerlijke kind, want misschien is dat wel integriteit: Je innerlijke kind. Dat wil gehoord worden, gezien worden, erkend worden, dat wil ruimte hebben, spelen, vrij zijn, blij zijn, gekoesterd worden door jouzelf. Zorg goed voor je eigen innerlijke kind, heel z'n wonden, geef hem of haar gelijk, zorg dat dat innerlijke kind veilig is bij jou en dat je er goed voor zorgt!

Vergevingsgezondheid

Soms komt er ineens een reactie op een blog van een tijd geleden. Zo ook gisteren. Iemand reageerde op het stukje 'omgaan met triggers' van Marijke, twee jaar geleden. Even later zag ik een soortgelijke boodschap voorbij komen op het feestboek (zie hiernaast) en deelde die, met daarbij de opmerking: 'Als je dat beseft, kun je ze healen.'

Inmiddels gesneden koek natuurlijk voor de vaste gasten van mijn blog ;) Hier hebben we het zo vaak over. Alles is een spiegel en alles vertelt je iets. En als je dat op die manier kunt zien, wilt zien, durft aan te kijken, dan is het mooie effect dat het zich ook meteen kan oplossen. Het is niet meer nodig dat 'het' in jouw belevingwereld verschijnt als 'boodschapper'. Zo verander je dus misschien toch de wereld om je heen - het is tenslotte jouw belevingswereld en dus een afspiegeling van jouw beleving -, maar dat zal je alleen lukken door naar binnen te kijken. Wie dit (nog) niet weet of beseft, blijft maar stoeien met die buitenwereld of met zijn/haar omstandigheden. Terwijl juist door die strijd - het willen veranderen van iemand of iets, het vechten ergens tegen, het afkeuren van een ander, de focus leggen op wat je niet zint, niet bevalt of niet wenst - het zich alleen maar verergert. Want dan voed je precies dat wat je onwenselijk vindt. Alles werkt andersom. Dat is de grootste les voor de mens.

Vrijwel onmiddellijk reageerde er iemand op dit bericht:
'goeie timing... gaat er gelijk een weg.. zat in de bieb tussen heftige kerels...' 
Ik: Let me guess, die kerels stappen meteen op als jij je plaaggeesten 'intern' hebt uitgebonjourd?  
Zij: Geen idee, ik las je bericht en de 'heftigste' stapte meteen op. Nu nog een die ik wel kan handelen. O, stapt ook op. 
Super, zo'n voorbeeld!
Zij: Jammer dat ik niet begrijp hoe het werkt.
Ik: Tuurlijk begrijp jij dat wel. Het is alleen veel simpeler dan je dacht misschien? ;)
Zij: Kennelijk, want het werkt. Maar geen idee wat 'ik' doe...
Alleen maar beseffen, dat is al genoeg! 
Maar ze wilde meer weten: Hoe zit dat dan? 
Ik: Grapjas, volgens mij is dit een bewijs van hoe eenvoudig het is en dat je de kunst al beheerst. Just look at it that way, dat je innerlijke 'plaaggeesten' zich vertonen en als je dat ziet, kunnen ze weer gaan... Een mooier voorbeeld kan je niet krijgen! Haha. Wat wil je nog meer?
Zij: Dus je bedoelt dat aaaaaaaallllesss een weerspiegeling van mezelf is?

Jaaaahhaaa!

Pffffffffff

Je innerlijke beleving reflecteert in de buitenwereld.
AHA
Groot voordeel: Het is makkelijker om intern op te ruimen dan om de buitenwereld te veranderen. En de buitenwereld verandert vanzelf ook nog mee, hoe vind je die?
Zij: Ja, daar ben ik ondertussen wel achter dat de buitenwereld veranderen totaal geen behapbare taak is. 
Ik: Het kan zelfs niet.
Het is zoiets als proberen te veranderen wat je aan de andere kant van de spiegel ziet in plaats van de spiegel te poetsen.
Hmmm, ik ben in elk geval begonnen mijn huis op te ruimen. 
Goed bezig!

En om het nog maar even wat ingewikkelder te maken, dat huis opruimen helpt weer wel. Terwijl je je eigen huis opruimt, ruim je ook je geest op. Want stel je hebt een geheel opgeruimde geest, je bent een week in stilte geweest bijvoorbeeld, maar je komt terug in een puinhoop, dan kan dat je heel snel weer terugsleuren in de chaos. Alles is energie. Het heeft zichzelf nog niet opgeruimd. Maar de kans is wel heel groot dat je vanzelf gaat opruimen, omdat dat nu eenmaal beter aansluit bij je 'schone' staat van zijn. Hoe helderder je bent, hoe meer je gaat selecteren. In alles. In alles wat je om je heen wilt hebben, aan wilt hebben, waarmee je jezelf wilt voeden en in wat je doet. Maar maak je er niet te druk over, want het gaat vanzelf. Als je intentie maar helder is. Als je maar voelt hoe het werkt.

Maar wat geenzins werkt is jezelf 'de schuld' geven, jezelf bekritiseren, jezelf afkraken en denken: 'Ik doe het dus niet goed?' Of: ''Dus het is allemaal mijn eigen schuld.' Net zo min als je anderen de schuld hoeft te geven. Het gaat niet om schuld en het veroordelen is niet erg behulpzaam. Keuzes maken wel, maar dat kan ook door je simpelweg te richten op wat je wel wilt in plaats van op wat je niet wilt. Het is zoals het is en als je de kunst begint te verstaan om er zo naar te kijken, met alle begrip voor jezelf en anderen, met vergevingsgezondheid (deze leuke verschrijving laat ik expres staan, het is wel een mooi woord!), mildheid en vrolijkheid, dan wordt het een prettig avontuur, waar je nog veel plezier aan zult beleven.

Alle intenties die gericht zijn op je persoonlijke groei en bewustwording, die je helpen naar je hogere bewustzijn, de eenheid met je hogere zelf, die worden onmiddellijk kracht bijgezet door dat onzichtbare, die magische krachten, het Goddelijke. Zo eenvoudig is het.

Klikken of kiezen?

Waarom ik niet mee deed aan Plan B, vroeg iemand. Dat is een systeem om geld te verdienen door per dag een keer of wat op advertenties te klikken, voor zover ik weet. Het lijkt een eenvoudige manier om geld te verdienen en wat men mij dan ook vraagt is: Wil je niet makkelijk geld verdienen? 'Niet zo,' zeg ik dan. Er zijn meerdere vormen van internetbeleggen en affiliate-systemen en ik zeg niet dat ik er sowieso iets op tegen heb, maar ik wil er graag een paar kanttekeningen bij maken.

Het lijkt heel democratisch, het lijkt alsof men 'vrijheid' verkoopt, maar naar mijn idee is dat niet zo. Want: Waar klik je op? Zou het niet per ongeluk kunnen gebeuren dat je je inzet voor een schone wereld, de bijen bijvoorbeeld en je onverhoopt met je geklik produkten die daar niet aan bijdragen promoot? Dat je daarmee zelfs iets in stand houdt en indirect 'verkoopt' wat indruist tegen je eigen activiteiten in het 'normale' leven?

Door de nieuwe massagepraktijk van vriendin Mavis te 'liken' op facebook had ik zelf onlangs een voetreflexmasage gewonnen. Die heb ik gisteren dankbaar in ontvangst genomen. Zalig, echt! Mavis heeft na tien jaar haar Angelshop op de Oudegracht vaarwel gezegd, wat ik op zich erg jammer vind, want ik ging er steevast even langs als ik in de stad was, kocht er vaak kadootjes, maar boekte ook wel eens de benedenruimte voor bijeenkomsten en ik meldde me als gegadigde voor een voetmassage, toen zij die wilde oefenen. Het bleek haar nieuwe passie. En hoe goed ik haar ook vond daarin, ook ik moest even over de streep getrokken worden om naar Nieuwegein te gaan, waar ze nu haar nieuwe praktijk heeft. Ik was dus een prima 'winnaar', want nu ben ik geweest en weet ik dat het niet ver weg is, makkelijk bereikbaar en bovendien dat het een prettige ruimte is en haar kwaliteiten daar optimaal tot z'n recht komen. Dus ik maak een foto en deel hem, om ook anderen op het idee te brengen. Dat zou ik nooit doen als ik niet echt tevreden was en er niet achter stond.

Dat vind ik dus een voorbeeld van reclame maken en iets delen waar je achter staat. En het lijkt me dat dat op een of andere manier voelbaar is. Zij doet haar nieuwe 'job' met passie, met plezier en al haar talenten komen erin tot hun recht. Zo werkt ze bijvoorbeeld ook met kleuren (aurosoma) en met bloesemremedies en dat kan allemaal gecombineerd worden met de voetreflexmassage. In je voeten is alles terug te vinden wat je lichaam te vertellen heeft. En dat vertelt ze je. Zo weet ik nu dat ik echt even de tijd moet nemen om de balans te herstellen, tussen lichaam en geest, innerlijk en uiterlijk, want ik ben de laatste tijd heel druk geweest. Het lichaam vertelt over een loslaatproces, zodat er weer iets nieuws kan komen. En de kleur was groen: groei, ruimte, het hart eist nu z'n volledige aanwezigheid weer op. En ja, ik voelde nog een beetje het keurslijf van de deadlines, kneed maar los!

Net als bewuste keuzes maken in voeding en kleding, kun je in alles wat je doet bewust kiezen. Daarin ligt de transformatie van onszelf en van de wereld. We hebben te maken met een wereld waarin we wel eens opbotsen tegen oude systemen, oude gewoonten, oude machtsverhoudingen, bureaucratie, onmogelijke regeltjes, bizarre wetten en een oneerlijk geldsysteem, wat die machtsverhoudingen duidelijk laat zien, maar hoe veranderen we dat op een manier dat het leven prettiger en leuker wordt? Door er onze eigen weg in te vinden. Soms 'moet' je wel meedoen, meebewegen, anders kan je geen kant op. Tegelijkertijd kunnen we toch proberen onze eigen weg daarin te vinden en trouw blijven aan onszelf door te beseffen dat wij uiteindelijk degenen zijn die het kunnen veranderen. Niet de politiek, niet de media, maar gewoon, elk mens voor zichzelf. Politiek en media volgen, die zijn een reflectie van de samenleving. Het begint bij ons, in ons en met de keuzes die we maken. Dus ook waar we op klikken. Waar geef je aandacht aan, wat stimuleer je, waar stop je je energie in, wat voed je? Wat koop je, wat deel je, wat stimuleer je daarmee?

We kunnen niet van de een op de andere dag een 'nieuwe wereld' verwachten, dat zou ook niet functioneren, de overgang zou te groot zijn. Maar het is nu wel tijd om ons ervan bewust te zijn dat we bij elke stap die we zetten bouwen aan die nieuwe wereld. Dat de verandering aan de gang is, maar van ons afhangt. Dat ene papiertje of plastic zakje dat je even opruimt als je het op straat ziet liggen. Dat shirtje van een paar euro of dat veel te goedkope vlees, weet waar je aan bijdraagt als je het koopt. De bank die jouw rente besteedt aan investeringen, welke investeringen zijn dat? We kunnen niet altijd alles kiezen, maar er zijn wel veel meer keuzes te maken dan we denken. En nee, dat hoeft niet van de een op de andere dag, het mag een geleidelijk proces zijn, waar je blij van wordt. Omdat het goed voelt. Geen strijd met 'het oude', maar stimuleren van 'het nieuwe'. Is dat niet geweldig, dat we daar elke dag allemaal zelf aan bij kunnen dragen?

O, vergeet ik bijna te vertellen waar je Mavis kunt vinden: KLIK... HIER  ;)

Channeling

Het is misschien een vreemde geruststelling, maar er gebeurt niets wat niet is toegestaan. Gisteren was ik bij goede vriend Ian Graham. Hij channelt al dertig jaar White Bull, daarmee is hij een van de eerste in deze tijd. Op zich is channelen het een na oudste vak ter wereld, pleegt hij te zeggen. Ik ben gek op channelingen en gezegend met een aantal vrienden die daar echt heel goed in zijn. Zuiver. Dat wil zeggen: Die echt werkelijk zonder tussenkomst van zichzelf (hun eigen ego, meningen en overtuigingen) boodschappen kunnen doorgeven of een kanaal zijn voor ons om in gesprek te gaan met .... ja, hoe noem je dat? White Bull bijvoorbeeld. Of Michaël. Of andere engelen en meesters. Ik kan wel zeggen 'het hogere' of 'het Goddelijke' en dat is ook zo, maar - zo beginnen we meer en meer te ontdekken, dat zijn we zelf ook. Het is meer samenwerking met ons, inspiratie, ondersteuning en op grote schaal beschikbaar voor iedereen. Sinds ik Ian ken, heb ik de afstand tussen hem en White Bull kleiner zien worden. Het had voor hem een functie om los te koppelen van zichzelf, zo werkte het ook in eerste instantie. Hij ging in trance en White Bull kwam tevoorschijn. Hij wist niet wat er gezegd was. White Bull leende zijn lichaam en stem als het ware om 'door te komen'.

In deze tijd, waarin er veel verandert, is de afstand steeds kleiner aan het worden. Dat geldt niet alleen voor Ian, voor ons allemaal komt het 'dichterbij', is het toegankelijker. Omdat wij veranderen, groeien in bewustzijn, gevoeligheid en omdat ook de energie op aarde verandert. Hoewel ik graag in gesprek ben met White Bull, bijvoorbeeld, is het niet meer nodig voor mij. Als ik iets vraag of wil weten, komt het antwoord gewoon. Ik word er nu zelf mee gevoed.

En in zekere zin worden we allemaal op die manier gevoed. Schilderen, schrijven, zelfs koken bijvoorbeeld, het kan allemaal een vorm van channeling genoemd worden. We hebben allemaal in onszelf toegang tot 'het hogere', ons eigen hogere zelf. En ons hogere zelf staat in verbinding met 'de Divine', is er deel van. Ingevingen, creatieve ideeën, woorden die je jezelf soms hoort spreken, je kunt het allemaal vormen van channeling noemen. Natuurlijk is het nog steeds een kunst om onderscheid te maken tussen wat 'zuiver' is en wat door je eigen persoonlijkheid wordt ingegeven en gekleurd wordt door ideeën, gedachten of je eigen nagsten bijvoorbeeld.

Hoe weet je het verschil tussen 'de waarheid' en de 'onwaarheid'? Je kunt het voelen. Of je kunt het leren voelen. Het resoneert en die resonantie voelt ruim, vrij, bruisend, ispirerend. En als het niet zo voelt, dan zijn er andere invloeden actief. Echte channelingen voelen altijd goed, ze zijn  liefdevol en vriendelijk, spreken nooit in termen van moeten, zijn nooit dwingend, invullend, voorspellend. Ik hoorde van Ian dat er ooit eens een medium tegen iemand had gezegd dat ze nooit kinderen zou krijgen. Dat kan werkelijk nooit een echte channeling zijn. Bangmakerij of negativiteit zit er niet bij, het is altijd ondersteunend en verruimend, hoopgevend en niet beperkend of negatief. Een goeie channeling is een warm bad, het versterkt je.

White Bull reageerde op de schokkende gebeurtenissen in de wereld dus met het antwoord: Er gebeurt niets wat niet is toegestaan. Er worden ook heel veel dingen voorkomen, niet toegestaan. Op het niveau van het Goddelijke, laat ik het zo even noemen, houdt men de wereld en alle veranderingen goed in de gaten en begeleidt men het proces. We worden behoed voor werkelijk desatreuse rampen. Dus ook voor een wereldoorlog of de vernietiging van deze aarde. Ik weet dat dat klopt. En we worden niet voor niets 'gevoed' en gerustgesteld, het is de bedoeling dat wij zelf ook moed- en hoopgevende informatie verspreiden. Wie zich daarvoor inzet, wordt aan alle kanten gesteund. Al het goede wordt gevoed.

Egoblindheid

De mens wil conflict, zelfs oorlog, hoor ik iemand beweren (in een leuk programma van Human: Dus ik ben). Een opzienbarend standpunt. Is dat zo? Ik betwijfel het, net als de programmamaker trouwens.

Dat veel mensen smullen van drama, ja, dat zien we vaak als er iets onverwachts, schokkends of rampzaligs gebeurt. Dan bespeur ik in mezelf een sterke dramademper: Maak het niet erger dan het al is. Maar vaak gebeurt dat juist wel, vooral in mijn eigen vak, de journalistiek. Het is de kunst om er doorheen te kijken, grotere lijnen en verbanden te zien, maar ook om er zo mee om te gaan dat je er iets aan toevoegt wat zin heeft, hoop biedt of stimulerend werkt, wat er een andere draai aan geeft.
Laat de oplossingen zien, stimuleer inzichten, die leiden tot meer begrip en vertrouwen, acceptatie of vrede. Natuurlijk kan dat niet altijd, als er een vliegtuig uit de lucht wordt geschoten is dat een beetje moeilijk, maar dan nog: Je hoeft geen olie op het vuur te gooien. Ik geloof bijvoorbeeld zelf niet dat iemand dat expres, doelbewust heeft gedaan. Dan nog is het erg genoeg, natuurlijk.

Bij zulke gebeurtenissen zijn ook de conspiracytheorieën niet van de lucht en gek genoeg vind je die juist in de (quasi-)spirituele hoek. Grote complotten, geheime machten, we worden voor de gek gehouden, de journalistiek (die dan msm, main stream media, wordt genoemd) en politici zitten ook in dat complot, alles is een groot complot om ons mensen maar klein en dom te houden. Ook de gebeurtenissen in Parijs zijn volgens deze theorieën een grote 'cover-up'. Het zal wel... Of er nu wat van waar is of niet, met zulke argusogen naar de wereld kijken, helpt ons niet. Bangmakerij, verdachtmakerij, vijandbeelden creëren, wat heb je er aan? Ook daarmee voed je iets heel onwenselijks. En zelfs - onbedoeld waarschijnlijk - het slachtofferschap. Je voedt het wantrouwen en de dualiteit. De wereld is zoals je ernaar kijkt. En hoe je ernaar kijkt heeft invloed op de wereld. Niet alleen maar in je eigen waarneming, nee, ook op het geheel en op wat er gebeurt.

Op die manier voed je juist 'de macht', je legt alle macht buiten jezelf. Door er een vijand van te maken, vergroot je die macht, je creëert je eigen vijanden. Dualiteit. Conflict. En het zijn je eigen innerlijke conflicten waar het werkelijk over gaat. Als je je een slachtoffer voelt - waarvan dan ook - dan kun je wel gaan vechten of protesteren, maar dat maakt je niet sterker. Je identificeert je alleen maar des te meer met je slachtofferschap, met je rol, een en al ego. Blindheid. Egoblindheid. Is dat geen mooie term, die ik hier ter plekke uitvind? Het ego is sterk en vecht. Het ego houdt van conflict. Het ego ziet altijd overal gevaar, het ego ziet beperkt, want is beperkt.

Het is een raar fenomeen om waar te nemen, dat ego. Eerlijk gezegd vooral als mensen het zelf niet zien. Ik heb een keer meegemaakt dat iemand met z'n vuist op tafel sloeg om gelijk te krijgen en ondertussen - echt waar - heel hard schreeuwde: 'Ik heb geen ego!' Waardoor ik in de lach schoot, wat de situatie er niet beter op maakte. Ga vooral niet in discussie met ego's! Dat willen ze. Ze willen conflict. Het is zelfverdediging van het ego. Het ego heeft het gevoel zichzelf te moeten beschermen, bewijzen, in stand houden en het is het ego dat zich machtig wil voelen, de baas. Maar ook altijd slachtoffer! Zelfs als baas, let maar eens op. De beste leidinggevenden en de natuurlijke leiders hebben dat allemaal niet nodig. Die zijn dienstbaar en hebben vertrouwen in de medemens. Die halen het beste uit iedereen naar boven en geven zelf het goede voorbeeld. Ze hebben het niet nodig om met hun vuist op tafel te slaan. Je macht laten gelden betekent dat je je bedreigd voelt in je macht.

Toch blijft het altijd een beetje gek om oog in oog te staan met een ego, dat zichzelf niet ziet. 'Zie je het zelf niet?' vraag ik me wel eens af en ik heb het idee dat dat dan juist wel gebeurt. Dat de manier waarop ik kijk (of jij natuurlijk) juist ego-ontmantelend kan zijn. Misschien is dat wel wat mensen soms zo kwaad maakt. Euhm... hun ego kwaad maakt, bedoel ik. En ja, soms wordt mijn ego ook getriggerd daardoor, dat is zo. En dat is prima, want dan weet ik dat daar nog een stukje ligt wat opgeruimd wil worden, gezien wil worden, nog een beetje blind is. Dat stukje heeft soms ook niet door dat ie iets oppikt van de ander, dat het helemaal niet 'van mij' is. Ook dat wil gezien worden dan. Soms probeert het mij te verleiden tot conflict, discussie, een slachtoffergevoel te geven of een schuldgevoel. Het blijft opletten. Niets is geraffineerder dan het ego, het blijft proberen of er niet ergens een kiertje te vinden is om binnen te komen.

Maar..., in het kader van 'we willen geen conflict' moeten we natuurlijk ook het ego niet tot vijand van onszelf gaan maken. Het is heel erg handig om het als 'ego' te benoemen, omdat je er dan makkelijker naar kunt kijken en kunt bedenken dat jij dat niet bent. Je kunt je er dan makkelijker van loskoppelen en 'm beter in de gaten houden. Maar ga er niet mee vechten, zie het als een hulpje. Je hebt een voertuig nodig, je speelt een rol in het geheel. Alles wil overleven, we hebben de drang tot overleven meegekregen, dat hoort bij het spel op deze wereld. Je hebt een vorm aangenomen en dat is net zoiets als een auto: Je rijdt erin, je bestuurt hem. Wees lief voor je auto, voor je ego, voor je lichaam, voor jezelf. Het staat je ten dienste, maar jij zit aan het stuur. Je laat je auto toch ook niet zelf kiezen welke kant hij oprijdt? Je laat 'm toch zeker niet overal tegen aan botsen?

Keuzes zijn processen

Grappig, ik had het vorige stukje nog niet geschreven of de deurbel ging: pakketje van Miss Green. Ja, toevallig had ik die dag voor ik de uitzending zag over de kledingindustrie al wat besteld bij Miss Green. Kleding van verantwoorde katoen en bamboe. Miss Green is zo'n klein bedrijfje dat kiest voor eerlijke produkten. Niet veel duurder dan andere kleding overigens.
Ik deel dit met jullie, omdat ik graag meer tips hoor over zulke adresjes. Mocht je die hebben, zal ik ze hier ook weer delen. We hebben het geluk dat we in een tijd leven dat alles op internet te vinden is, dat maakt het een stuk eenvoudiger. We kunnen kiezen!
Wat ook kan helpen is als we in de gewone winkels vragen of ze al kleding hebben van verantwoorde katoen of bamboe. Het produktieproces van bamboe schijnt veel schoner en milieuvriendelijker te zijn. En het levert een heerlijke zachte stof op. In Turkije heb ik al een paar handdoeken van bamboestof gekocht en het is zalig!
Natuurlijk ga ik nu niet alles wat ik al heb de deur uit doen, want dat zou ook verspilling zijn. Geleidelijk aan ga ik mijn garderobe vervangen door een duurzame. Eigenlijk werkt het net als met voedsel: In een keer alles veranderen hoeft niet, het gaat geleidelijk. Je lichaam moet ook wennen aan een nieuw 'dieet' bijvoorbeeld. En je houdt iets langer vol als je rustig omschakelt. Het is een proces, net zoals het in de wereld een proces is.
Interessant. Zo werkt het met alles. Je maakt keuzes en dan beweegt het die kant op. Ook dat is duurzaam. En er zit een acceptatie-element in. Je accepteert eerst hoe het is en van daaruit komt de verandering op gang. Iemand die opeens een miljoen heeft (gewonnen in de loterij bijvoorbeeld), heeft niet van de een op de andere dag een andere 'mindset' en het is de 'mindset' die de werkelijke verandering bepaalt. We kunnen dromen van een miljoen, maar we hebben er meer aan ons rijk te voelen met wat we al hebben.
Ik ken mensen die vrij spastisch (excuseer) ineens rigoureus hun voedingspatroon veranderden. Je mocht toen ook niet meer met schoenen hun huis binnen stappen bijvoorbeeld. Niet dat ik dat nou zo erg vind, maar dat fanatieke maakt mensen niet leuker. Het is ook vrij opdringerig en weinig relaxed. Hoe kan dat goed voor je zijn? Ooit had ik het er eens met White Bull over en die zei heel treffend: Er zijn mensen die supergezond eten, maar toch komt het hun lichaam binnen als gif en andersom. Het voornaamste is ons eigen gevoel, ons eigen oordeel, onze tevredenheid. Als je geniet van wat je eet en doet is dat gezonder voor je dan wanneer je het zelf afkeurt. Dat werkt ondermijnend, ook voor je lichaam. Tegelijkertijd denk ik dat we nog wel een wereld te winnen hebben door steeds beter te luisteren naar ons lichaam en waar het mee gevoed of gekleed wil worden. Het innerlijke weten is er, maar wordt meestal overstemd door gewoonten of gemakzucht. We zijn vaak tegenstanders van onszelf, omdat we wel dingen eten, doen of laten, terwijl we het er niet mee eens zijn. Het hoeft niet zoveel moeite te kosten om patronen te veranderen als je gewoon van jezelf houdt in plaats van jezelf afkeurt. Van jezelf houden is misschien wel het moeilijkste wat er is. Het betekent niet dat je alles goedkeurt, nee, je accepteert jezelf zoals je bent en je houdt van jezelf met alles erop en er aan. Een kwestie van eerlijk zijn tegen jezelf en goed naar je eigen gevoel luisteren. Keuzes maken met je hart. Goed voor jezelf zorgen. En goed voor jezelf zorgen is ook goed voor anderen zorgen. Wat je doet voor de wereld doe je ook voor jezelf.

Met andere woorden: je (ik dus) hoeft je niet meteen 'slecht' te voelen over de kleding die je draagt of het voedsel wat je eet, want dat slecht voelen is helemaal niet goed voor je. Voor niemand trouwens. In the end zullen we onszelf waarschijnlijk allemaal onze onwetendheid moeten vergeven.

Maar... vandaag heb ik mijn nieuwe Miss-Greenbroek aan en dat voelt goed!

Schone kleding

Eenvoud leidt tot innerlijke rust. Vrede in de wereld heeft het nodig dat we onze behoeften en zucht naar meer, meer, meer weten te beheersen. Gandhi zei dat en hij had gelijk. Gek genoeg had ik me nooit eerder echt gerealiseerd hoe vreemd ons gedrag is ten aanzien van kleding. We zijn gewend regelmatig nieuwe kleding te kopen, of je nu zo expliciet de mode volgt of niet, over het algemeen hebben we meer in de kast hangen dan we nodig hebben, nietwaar? Het zit niet echt in ons systeem om een simplistische outfit te kiezen, die duurzaam is en jaren meegaat.
Gandhi zelf was wel het toonbeeld van de eenvoud. Hij spon en weefde zijn katoen zelf en dat was voor hem zelfs een verlichtende ervaring. Ik kan me voorstellen hoe meditatief dat werkt. En het geeft dus ook nog eens innerlijke rust om eenvoudige kleding te dragen.

Dat was het eind van de documentaire over de kledingindustrie, die ik gisteren 'toevallig' zag bij de VPRO. En die mijn leven misschien wel verandert, want ik heb me voorgenomen om geen 'gewone' katoen meer te kopen. Zelf heb ik ook eens in de katoenvelden van India gefilmd: Kinderarbeid. En niet alleen kinderarbeid, ook veel bestrijdingsmiddelen, waar mensen ziek van worden. Gisteren zagen we katoenplukkers in India en in Turkije, zwaar werk en ze verdienen bar weinig: 9 cent per kilo. Voor een simpel overhemd is ook een kilo nodig. Maar het mooie van deze documentaire wasdat ze ook de oplossing lieten zien. Er was iemand in India begonnen met het produceren van 'schone' katoen. Een rekensommetje van de programmamaker leerde dat z'n overhemd maar een of twee euro meer zou kosten als het verantwoord werd gemaakt, met zorg voor de werknemers, zelfs een pensioen en een ziektekostenverzekering. Slechts een klein aantal inkopers vond dat belangrijk. Het overgrote deel van de kledingindustrie, 98 procent, koopt het liefst zo goedkoop mogelijk katoen in en dat betekent dus: met bestrijdingsmiddelen en kinderarbeid. Dus dat is de kleding, die in in onze kledingwinkels te vinden is. Ook de consument let vooral op de prijs en zwicht voor de koopjes, bovendien is hij er aan gewend geraakt regelmatig iets nieuws te kopen. We beseffen dat niet, maar de wereld wordt kleiner en we kunnen het weten. Als je het weet en tot je door laat dringen, is de vraag: Wat doe je? Leg je het naast je neer? Denk je dat je het toch niet kan veranderen? Of ga je andere keuzes maken?

Die andere keuze maakt veel uit. Want de consument bepaalt. Net als met plofkip en eieren uit de legbatterij. Als wij het niet meer willen, verandert er pas iets. Dan kun je nog denken dat die ene kleine aankoop van jou niet zoveel verschil maakt, maar dat is een misverstand. Sowieso is het net als met je voedsel beter voor jezelf als je 'schone' produkten koopt, je bent wat je eet, maar je bent ook wat je draagt en doet. Energetisch gezien heeft alles een bepaalde belasting of niet. Alles is energie, dus als er misstanden kleven aan je kleding, kleven die ook aan jou als je ze draagt. Misschien ben je er niet zo gevoelig voor, maar waarschijnlijk zal je het verschil wel gaan merken als je er rekening mee gaat houden. Daarnaast is het zo dat alle kleine beetjes uitmaken, we kunnen zelf een voorbeeld zijn. Maar bovendien werkt het energetisch: Elke actie, elke handeling, elke aankoop werkt energetisch door. Alles wat misschien klein lijkt, is groot 'in het veld', in het geheel. Dat is iets wat ik vroeger niet wist, maar nu wel. Als er iets in iemand opkomt, een nieuw idee, komt dat ook terecht in het grote veld van bewustzijn. En niet alleen omdat je erover praat of schrijft. Ook onzichtbaar. Alles heeft een veel grotere impact dan we denken of kunnen zien. Dus met zoveel bewuste mensen op deze aardbol tegenwoordig, kunnen we ook dit veranderen. En dat is nodig voor een wereld, waarin we gelijkwaardigheid, respect voor het leven - mens, dier en natuur - en vrede wensen. Zoals Gandhi indertijd al zei: Er is op deze wereld genoeg voor iedereen, maar niet genoeg voor ieders hebzucht.

Aan het eind van de documentaire komen we bij Gandhi uit, de moeite waard om even naar te kijken!

Eerherstel voor Eva

Zaterdag, 17 januari, NPO 2, 12:20: Eerherstel voor Eva

Zie hier de aankondiging van deze documentaire. 

Je denkt misschien het verhaal van Adam en Eva te kennen, maar wist je dat er voordat het verhaal over Eva, de slang en de appel, waarmee ze Adam verleidde, een heel ander verhaal van Adam en Eva bestond? Het feit dat Adam en Eva niet van de boom van kennis van goed en kwaad mochten eten, heeft me altijd verbaasd. Ik heb het wel eens nagezocht in de bijbel, omdat ik er niks van begreep. Waarom mochten ze niet eten van de boom van eeuwig leven of de boom van de kennis en waarom mochten ze niet weten over goed en kwaad? Zou daar niet een foutje zijn gemaakt? Ik vond het niet erg logisch.

En nu heb ik de antwoorden gevonden. Met dank aan ondermeer Bram Moerland, die grondig onderzoek heeft gedaan naar het ontstaan van het oude testament. Daarover vertelt hij uitgebreid in deze documentaire, dus dat ga ik hier nu niet allemaal uit de doeken doen. Maar het staat wel vast dat het een doelbewuste actie was van de schrijvers van het oude testament om de mens te misleiden met hun versie van dit verhaal en behalve dat ze op deze manier een verbod op kennis van goed en kwaad invoerden - de mens mocht het vooral niet zelf weten en moest onderdanig en gehoorzaam zijn - schoven ze de vrouw, Eva, de schuld in de schoenen. Waarom is niet geheel duidelijk, maar waarschijnlijk omdat er in die tijd afgerekend werd met het matriarchaat. Het vrouwelijke staat voor de ziel, zo werd dat in de gnostiek gezien en het grootste trauma van de mens (Adam) was dat hij was afgescheiden van zijn ziel. De mens zoekt dus naar de hereniging met z'n ziel, dat maakt hem weer een heel mens. Een vrij mens.

Natuurlijk, het zijn allemaal maar verhalen. Maar wel verhalen waar we met z'n allen door beïnvloed zijn. Die grote gevolgen hebben gehad. En ik denk dat het helpt om deze verhalen her te vertellen, dat het helpt om te laten zien hoe deze verhalen zijn ontstaan, hoe ze een eigen leven zijn gaan leiden en ja, ik denkt dat het helpt om Eva in ere te herstellen. En daarom nodig ik je uit om te kijken!

Relaties

'Wat als mijn partner de blokkade is?' vraagt iemand. Hoe kan dat? Hoe kan een ander jouw blokkade zijn? Als je dat zo ervaart, zal je moeten beseffen dat je iets projecteert op die ander. Je eigen ongenoegen, je geluk, je doel, je onvermogen, het kan van alles zijn. Wat je in eerste instantie bewonderde en leuk vond aan de ander, vertelt je welk deel van jezelf gezien wilde worden. De spiegel... Geen sterkere spiegels dan partners. Dat waar je op een dieper niveau behoefte aan had, kwam je tegen en trok je aan. Dat wilde zich ontwikkelen. Stel je partner straalde een bepaalde zekerheid uit waar je je prettig bij voelde, maar je ontwikkelt die zekerheid niet in jezelf, jouw zekerheid gaat afhangen van hem, dan wordt je dus nog onzekerder. De uidaging is die zekerheid in jezelf te ontwikkelen en niet afhankelijk te maken van de ander. Als een ander het gat in jou moet vullen, wordt het gat alleen maar pijnlijker duidelijk. Maar het is niet zo dat je dat gat niet zelf kunt vullen. Van binnenuit kun je al die 'gaten' opvullen. Wel zal je in de spiegel moeten durven kijken.

Natuurlijk kom je bij anderen ook delen van jezelf tegen die je minder prettig vindt, pijnlijk zelfs of onverdraaglijk. Een ander spiegelt hoe je met jezelf omgaat. Slordig of respectvol, vriendelijk, liefdevol of kritisch en afkeurend. Mocht je met iemand een probleem hebben, of dat nou je partner is of een ander, kijk dan eens wat het jou over jezelf vertelt. Stop met het proberen die ander te veranderen, koppel het terug naar jezelf. Welk deel van jouzelf wil hier gezien worden? En geaccepteerd in plaats van afgekeurd? Ook al heb je er allerlei oordelen over, laat het eens gewoon zijn zoals het is. Je komt altijd delen van jezelf tegen.

Een ander vergeven is jezelf bevrijden, zeggen ze wel eens. Dat is ook zo. Een ander de schuld ergens van geven is jezelf gevangen houden in het slachtofferschap en daarmee ontken je je eigen mogelijkheden. Simpel gezegd zie je je eigen kracht niet. Of je bent er bang voor. Het is een excuus om de eigen verantwoordelijkheid te mijden, waar je niet verder mee komt.

Natuurlijk gebeuren er in ieders leven dingen die moeilijk zijn en ook moeilijk te vergeven. Je hebt er alleen niks aan om er zo naar te blijven kijken, het helpt je niet, je komt niet verder. Sommige lessen heb je zelf gekozen op je levenspad, al weet je niet waarom. Maar altijd om er van te groeien en sterker te worden, je ware zelf te ontdekken. De onwaarheid te ontmantelen.

Of het nu om partners gaat of anderen, probeer altijd mild te blijven en probeer bepaalde gebeurtenissen los te zien van wie iemand werkelijk is. Hij of zij speelt ook maar een rol in het geheel, soms juist ten dienste van jou, al lijkt het nog zo onverteerbaar. Je grootste vijanden zijn je grootste vrienden op het level van de ziel, want ze leren je het meest. Probeer altijd het goede, het beste te zien in iedereen, maar blijf wel goed bij jezelf. Stel je grenzen, leer je lessen en ervaar wat er te ervaren is. Je hoeft jezelf geen geweld aan te doen door in situaties te blijven zitten die jouw hoogste goed niet dienen, integendeel, koppel je ervan los. Je hoeft ook geen verantwoordelijkheid te nemen voor die ander. Die ander, ook al is het je partner of je kind, is niet 'van' jou. En jij bent ook geen bezit van een ander. Alleen vanuit je hoogste zelf, vanuit vrijheid, vanuit liefde voor jezelf en je eigen hoogste goed dienend kan je het hoogste in een ander dienen en een werkelijk vruchtbare verbinding aangaan. Die hoeft niet vast te zitten, die hoeft dus ook geen blokkade te zijn, die kan bewegen, want die is niet bang. Die durft los te laten, die durft liefde te laten zijn wat het is: allesomvattend en vrij. Vrij van angst dus. Je kunt namelijk niks kwijtraken, want alles is in jezelf.

En voor wie een leuke, heilzame oefening wil: Schrijf eens op wat je in de mensen om je heen waardeert en bewondert. Het zal je niet alleen positievere relaties opleveren met hen, maar ook met jezelf. Conflicten lossen zichzelf op als je naar het goede kijkt en eerlijk bent naar jezelf.

Geloven

Mensen geloven ergens in. Ik bedoel niet alleen in God, Allah, Krishna, Buddha of de zonnegod, want ook mensen die daar niet in geloven, geloven ergens in. In de democratie, in het rechtssysteem, in de natuurlijke orde, in natuurkundige wetten, in de wetenschap, in zichzelf, in een ander, in de logica, in bepaalde waarden en normen, hoe het moet of zou moeten. Zelfs mensen die zeggen dat ze niks geloven, geloven ergens in. Waarom zouden ze anders doen wat ze doen? We maken keuzes in ons leven op basis van waar we in geloven. Die keuzevrijheid hebben we als mens. Tenminste, meestal. Niet alle mensen op de wereld hebben die vrijheid, sommigen worden gedwongen, onderdrukt of leven in zulke omstandigheden dat er niets te kiezen valt. Maar toch, we hebben vrijheid. Zelfs in erbarmelijke situaties is er de vrijheid van de geest, die los van de situatie z'n eigen gang kan gaan. Neem nou Mandela toen hij in de gevangenis zat. Z'n vrije geest bleef en werd alleen maar sterker. Wat die kracht is, dat is interessant. Waar komt dat geloof vandaan?

Voor het overgrote deel wordt ons denken beïnvloed door de omgeving, de informatie die uitgewisseld wordt, de manier waarop je opgevoed wordt en les krijgt, de boeken die je leest en de maatschappij waar je deel van uitmaakt. Zelfs als je je 'tegen' de gangbare of wenselijke opinie verzet, is dat nog steeds een reactie op je omgeving, die er anders misschien niet zou zijn. We worden gevormd door onze omgeving, onze achtergrond en die van onze voorouders, de invloeden van buitenaf, gebeurtenissen in ons leven en hoe dan ook zijn we grotendeels een produkt van al die factoren. Onze intelligentie speelt ook een rol, hoeveel vragen stel je je bij wat je verteld wordt, hoe groot is je overzicht, in hoeverre overzie je het geheel aan invloeden en kies je bewust voor jouw positie in dat geheel?

Voor een heel groot deel gaat dat onbewust. Je kunt je dan ook afvragen wat werkelijk 'van jou' is. Hoe onafhankelijk is jouw keuze? Soms hoor je, lees je of ervaar je dingen, die resoneren met een diepere waarheid in jou. Alsof een stukje van je ziel tevoorschijn komt en roept: ja, ja, dit! De weg naar binnen is opgebroken en je gaat op zoek. Tijdens die zoektocht, die innerlijke reis, die in feite ieder mens trekt volgens mij, kan je vele obstakels tegenkomen. Velen willen er misschien niet eens aan beginnen, omdat het onzekerheid brengt. Alles wat je dacht dat er was, waar je in geloofde, wie je dacht te zijn, was een veilige context. Dat onderzoeken brengt je in onherbergzaam gebied, wat dan wel? Wat blijft er over van wie je dacht te zijn? Dat is beangstigend. Daarom houden veel mensen liever vast aan wat ze weten en begrijpen en kennen. Soms met man en macht, soms tegen beter weten in; dat is de angst die mensen doet vechten, hardhandig ingrijpen, regels en wetten en meer politie, meer controle, meer grip op de zaak, beheersen, vangen in de logica, argumenten en verklaringen, cijfers en onderzoeken, nieuwe maatregelen. De behoefte aan macht - met geweld als uitloper - komt voort uit angst.

Maar de ziel laat zich niet vangen of beheersen. Wij mensen kunnen hem proberen te onderdrukken en niet willen horen, er bang voor zijn en 'm met grof geweld proberen te ondermijnen, maar er hoeft maar een klein gaatje te zijn voor de ziel om er doorheen te piepen. Als die ziel nou in iedereen aanwezig is, laten we dan stil zijn en 'm zelf z'n werk laten doen. We hoeven niet mee te vechten of te beargumenteren, de stilte draagt een kracht in zich die veel sterker is. Het werkelijke geloven kan je niet benoemen.

Dus je hebt geloven en geloven. Geloven in ideeën, waarden en normen, gedachten, vormen en systemen, die jou gevormd hebben. Daaraan vasthouden, daarvoor vechten, daarvoor harde woorden en veroordelingen gebruiken, is dat ook geloven of is dat juist angst? Hoe kan angst geloven zijn? Uit angst ergens wel of niet in geloven is niet vrij. Hoe kan geloven niet vrij zijn?

Wie zijn gedachten gelooft, is niet vrij. Wie denkt dat hij zijn gedachten is ook niet. Wie die gedachten kan aanschouwen, maar geen macht meer geeft over wie hij werkelijk is, die weet misschien niet meer precies wie hij nou eigenlijk is, maar die is wel vrij. Die ontdekt dat waar hij altijd in geloofde  iets is om te betwijfelen. Die ontdekt dat achter al die ideeën en gedachten een grotere waarheid schuilt. Dat de werkelijke vrijheid zich op een ander level bevindt. Dat hij helemaal niks hoeft te geloven of te bevechten. Dat het er is als je al het andere laat voor wat het is. Dat je je geen zorgen hoeft te maken over meningen van anderen, dat mag er allemaal zijn, het kan nooit aantasten wie jij werkelijk bent. En wie ben je dan? Je bent wie je gelooft dat je bent. En als je dat loslaat, ben je vrij.

Blue Zones

Er zijn een aantal zogenoemde 'blue zones' op de wereld. Plaatsen, vaak eilanden, waar mensen gezonder zijn dan gemiddeld, gelukkiger zijn en ouder worden. Je vindt deze plaatsen op Sardinië, op een Grieks eiland, een schiereiland van Costa Rica, een Japans eiland en heel apart, de zevende-dag adventisten in Californië, die kennelijk een gezond dieet hebben.
Natuurlijk is er onderzoek gedaan naar de leefgewoontes van de mensen in deze gebieden en een paar dingen vallen op. Ze bewegen veel. Gewoon bewegen, het natuurlijke bewegen, wandelen, tuinieren, niet zozeer sport. Ze eten veel groenten en geen of minder vlees. Ze hebben een doel, een passie. Iedereen is deel van de sociale community, jong en oud, iedereen heeft een taak. De sociale structuur is belangrijk. Er wordt niet heel hard gewerkt, er wordt ook gerust, men geniet van het leven. En, ook opmerkelijk, wat de onderzoekers adviseren om net zo gelukkig en gezond te leven als de mensen in de blue zones: sluit je aan bij een spirituele groepering. Interessant.

Ik ben er nooit geweest, maar zou graag eens een kijkje nemen in deze gebieden. Het klinkt als een hele natuurlijke manier van leven. En wat ook interessant is, is dat er steeds meer leefgemeenschappen ontstaan die ook op die manier werken en leven. Een van de opvallende aspecten is dat ze op (semi-)eilanden wonen, misschien een stuk overzichtelijker en passender bij de menselijke maat: Een begrensd gebied. Daar leef je, daar ken je iedereen, daar heb je een duidelijke eigen rol in het geheel, een functie, dat ken je. En men leeft meer buiten, denk ik. Want dat bewegen en werken is ook voornamelijk buiten. Niet achter de computer, zoals wij hier met z'n allen.

Ai, daar zit ik dan in de stad, achter m'n computer... nieuwsgierig te zijn naar die blue zones.... Zouden ze ook geen tv kijken? Misschien is de real life soap op zo'n eiland wel veel interessanter. In elk geval is er een veel grotere betrokkenheid bij elkaar. Waarschijnlijk speelt geld ook nauwelijks een rol, het lijkt me dat zo'n gemeenschap zichzelf in stand  houdt. Los van alle wereldontwikkelingen gaat het leven daar gewoon z'n gangetje en zijn ze vast behoorlijk zelfvoorzienend. Al die groente die ze eten, zullen ze ook wel zelf verbouwen. Ik heb ook wel eens gehoord dat er daar waar je woont precies groeit wat je nodig hebt. Niet op mijn dakterras natuurlijk, maar wel als je een tuin hebt. De aarde is zo intelligent, dat ie weet wat je nodig hebt om daar op dat stukje aardbol te overleven. Behalve dat biologisch voedsel in opkomst is, zien we ook steeds meer een ontwikkeling naar streekprodukten. Waarom het van ver halen als het ook dichtbij verbouwd wordt? Allemaal heel logisch. De terugkeer naar puur en authentiek is een trend. Een gezonde trend.

Kennelijk weten we dat. Het is iets waar mensen behoefte aan hebben. Want het is niet zozeer een gepropageerde ontwikkeling. Het is typisch iets wat ontstaat vanuit mensen zelf. Geen beleid dat wordt gevoerd, niet in het belang van de grote multinationals. Kleine initiatieven, die op steeds grotere schaal de wereld veranderen. Terug veranderen naar de oorsprong. Terug naar de basis. Zo ingewikkeld is het niet.

Hoe het werkt

En nu? Hoe pikken we de draad weer op, na alle consternatie in de wereld? Na alle feestdagen? Na, in mijn geval, hard werken om twee documentaires op tijd af te ronden? Gewoon, net als de cats, steeds weer iets nieuws zien om mee te spelen. 't Maakt hun niet uit wat er in de wereld gebeurt. Tenzij het vuurwerk is, maar ook dat lijken ze alweer vergeten. Ze gaan echt niet denken: wat zal ik morgen gaan doen of hoe vermaak ik me volgende week? Het is altijd nu. Eten, drinken, spelen, slapen, wassen, enzovoort. Alles wat het huis inkomt wordt nieuwgierig besnuffeld, alles is interessant. Elke dag zijn ze vrolijk, rennen ze elkaar weer achterna, spelen ze verstoppertje en vallen ze weer in slaap. Liefst over en op elkaar. En ik heb weer even alle tijd om van dat schouwspel te genieten. Als ze iets willen, vragen ze het gewoon. Lekker makkelijk.

Ik maak me geen zorgen over een nieuw verhaal. Het dient zich vanzelf wel aan. Zo gaat dat steeds. Het is ook wel leuk om dat nog niet te weten. Alles ligt weer open, we kunnen alle kanten weer op. En ik heb weer tijd om te schrijven, hoewel ik dat sowieso doe. Elke dag. Het is voor mij een eerste levensbehoefte. De documentaires die ik nu gemaakt heb, zouden wel eens behulpzaam kunnen zijn bij het afronden van een of meer boeken. De documentaires hebben een deadline en ook al zou ik nog wel even door kunnen gaan - met het verzamelen van informatie en interviewen van diverse mensen - op een gegeven moment heb je genoeg voor dat half uur en moet het gewoon in elkaar gezet worden en dat doe je dan met wat je hebt. Het wijst zichzelf. Soms is het even puzzelen, maar altijd valt de puzzel in elkaar.

Het werkt tegenwoordig anders dan vroeger. Heel anders. Miek Pot en Gwendoline Remmerie (uit de Stilte) kwamen allebei opeens in mijn hoofd op. Ik benaderde hen, kreeg meteen antwoord en zonder veel omhaal was de afspraak al gemaakt. Hoe en waarom ze in mijn hoofd opkwamen? Zo: Ik bedacht wat ik nodig had om het verhaal te vertellen wat ik wilde vertellen en floep, daar waren ze. In de documentaire over Eva gebeurde min of meer hetzelfde. Ik dacht in de islamitische hoek op zoek te moeten gaan, sloeg een boek open van Bram Moerland en las daar precies iets - in een hele andere context - wat antwoord gaf op de cruciale vraag. Je zou kunnen zeggen: Zoeken hoeft niet, het komt naar je toe. Als ik duidelijk formuleer wat ik wil, wordt het me voorgeschoteld. Een geweldige nieuwe manier van werken. Nog een mooi voorbeeld: In de tempel, waar onze kunstenares aan het tekenen was, kwam de beveiliger van Schiphol binnen. Als op een dienblad aangereikt. Hetzelfde gebeurde in de Kanaalstraat, waar ik mensen benaderde over Adam en Eva en de ongelijkheid tussen vrouwen en mannen. De meeste mensen liepen liever door. Een vriendelijke man stond naast ons te wachten en wilde graag reageren. En hij had een goed verhaal. Open en eerlijk, zoals je je wenst.
 
Wie is hier de regisseur? Dat vraag ik me wel vaker af. Ik liep toevallig een winkel in om naar een vest te kijken en raakte in gesprek met de winkeldame. Zij bleek in een operagezelschap te zingen en vroeg of ik dat niet eens wilde filmen. 'Alleen als je ook iets over Adam en Eva zingt,' zei ik. 'Ja,' zei ze. 'Dat hebben we ook! Die Schöpfung van Haydn. Heel mooi!' Ik kon het bijna niet geloven. En we konden het wel gebruiken om de documentaire wat lucht te geven.

We worden op onze wenken bediend. Misschien was dat vroeger ook al zo, maar had ik dat niet door. Het is een subtiel samenspel. Op een onzichtbaar level worden plannen gesmeed en lijntjes uitgestippeld. Toch ben je er wel helemaal zelf bij. Je kunt kiezen en je hebt vrijheid. Je kunt ja of nee zeggen tegen wat het universum je allemaal aanreikt. En het is precies genoeg. Als iets niet makkelijk gaat of loopt, dan is het ook niet nodig. Of niet de bedoeling. Je laten leiden maakt het zoveel makkelijker! En nog iets bijzonders: Ik heb mezelf vragen horen stellen, waarvan ik dacht: Hoe weet je dat? Hoe kom je daarbij? Maar ze klopten wel. Ik ben een dankbaar mens en verheug me op het volgende samenwerkingsproject!

Komende zaterdag, 12.00 uur, npo 2: Eerherstel voor Eva.

De kracht van verbeelding

Imagination. Verbeelding. Een krachtig instrument.

Als je iets wilt, stel je het je voor. Je stelt het je zo levendig mogelijk voor. Je maakt het realiteit in jouw beleving. Sommige mensen knippen allerlei plaatjes uit met mooie huizen, warme kleuren, gezellige inrichting, idyllische landschappen, mensen die ze willen ontmoeten of met mensen die er perfect uitzien, stapels geld, noem maar op, zo creëren ze hun idealen op papier en het gaat z'n werk doen. Hun 'mood' wordt er niet alleen door beïnvloed, het universum gaat ook aan de slag om het te realiseren. Het werkt, ik had jaren geleden op m'n kantoor mooie afbeeldingen hangen van Jordanië, die ik regelmatig zag en ik ben er inderdaad geweest. Achteraf besefte ik pas dat dat er wel eens mee te maken kon hebben. Zo kunnen we onszelf dus ook heel onbewust voeden met allerlei beelden. Waar kijken we naar op tv? Wat zien we in de krant? En wat beelden we zelf af? Ahum.... welke tekeningen maken we....?

Zo simpel is het. Waarmee voed je je geest, je 'mood', je verbeelding? Je krijgt het zoals je het je voorstelt. Als je altijd bezig bent je zorgen te maken over geld, gezondheid, geweld in de wereld of vervuiling, dan wordt dat je belevingswereld en dan zal dat zichzelf manifesteren. Daarom zullen we onszelf, onze mind, onze mood, een handje moeten helpen als we het anders willen. Dat kan. Je moet het eerst weten dat het zo werkt, dan kan je het gaan uitproberen en dan zal je het merken. We kunnen zelf stuurman worden, onze eigen geest besturen. Dat is de uitdaging. Wakker worden.

Alles is van Goddelijke oorsprong, maar zodra het bij ons terecht komt, zijn wij degenen die er vorm aan geven. Wij kunnen kiezen wat we ermee doen. Wij kunnen keuzes maken tussen wat goed is en wat slecht is. Zodra het bij ons is, hebben wij verantwoordelijkheid. Wij creëren en we kunnen alles creëren. Wie zich daarvan niet bewust is, creëert onbewust.

De dualiteit is het speelveld van de onbewust creërende mens. Als je niet ziet dat er eenheid is, zie je ook niet dat alles met elkaar samenhangt. Stel dat er iets niet lukt, iets zit je tegen of iets zit je dwars, dan is het vaak een voor-de-hand-liggende menselijke reactie om daar iets of iemand de schuld van te geven. Dat is een reactie van de onbewuste mens, een reactie die dualiteit creëert. Of dat nu een grote of een kleine vijand oplevert, je creëert 'm, omdat je het zo ervaart. En dat kan zelfs groter en groter worden als je dat verhaal blijft herhalen, vertellen, voeden. In elk geval vormt het een blokkade voor jezelf.

Stel dat je opeens beseft: Ojee, deze blokkade ben ik nu zelf aan het creëren en ik laat 'm zelfs groeien door maar door te gaan met het te benoemen als probleem en het te voelen als ballast, probleem of obstakel, laat ik daar eens mee ophouden... Dan kan het zich oplossen. Je kunt oude gedachten en ideeën cancellen. Je kunt jezelf herprogrammeren door heel consequent een ander idee, andere gedachten, andere beelden erover te gaan vormen. Dat vergt even inspanning, dat vraagt discipline, maar dat levert je meesterschap op. Je zult steeds opnieuw die valkuilen tegenkomen, maar het wordt steeds meer een gewoonte om er anders mee om te gaan. Jij wordt niet meer gevangen door de realiteit van buitenaf, die zich soms met alle macht opdringt en uitnodigt om erin te springen. Je laat je niet meer meesleuren door opdringerige sentimenten of hysterische berichtgeving. Je wordt een toeschouwer en je neemt waar. Je maakt weloverwogen keuzes en blijft goed bij jezelf.

Als er iets is wat je niet bevalt, dan weet je wat je te doen staat: Je de meest ideale situatie voorstellen. Je voorstellen hoe het voelt als het zo is, zoals je het wenst. Je voorstellen dat het al zo is en daar heel dankbaar voor zijn.

Een van de meest opvallende dingen die ik zie, is dat mensen gek zijn op drama. Zich graag voeden met drama's. Liefst levensecht. En er graag nog een schepje bovenop doen. Misschien is dat omdat ze nog niet weten hoe leuk het is om vrij te zijn van drama's. Misschien lijkt dat saai, maar het is heerlijk. Iets nieuws maakt zich meester van je. Onbeschrijflijke vreugde en vrede, onafhankelijk van externe gebeurtenissen. Wat een bevrijding is dat!

Wat is vrijheid?

Voelbaar onrustige dagen. Wereldwijd galmen de schoten uit Parijs nog na, omdat ze een tsunami van verontwaardiging, woede, angst, vechtlust en hypocrisie ontketenden. En saamhorigheid, gelukkig, ook dat. Broederschap, samenwerking, solidariteit, het komt opeens gemakkelijk tot stand als er een duidelijke gemeenschappelijke vijand is. Mensen lijken een vijand nodig te hebben. Iets om tegen te vechten, iets om ons wakker te schudden, iets om voor te gaan staan, iets om te verdedigen.

Vrijheid in dit geval. Vrijheid van meningsuiting. Wat een helden zijn we opeens met z'n allen dat we dat hoog in het vaandel dragen. Vrijheid, ja, het is ons hoogste goed. Maar hoe vrij zijn we nou eigenlijk als we ons laten vangen door angst? Ik kan het niet laten om me af te vragen of al die mensen, die nu opstaan om onze vrijheid te verdedigen ook het lef hebben om tegen hun baas te zeggen 'nee, dat doe ik niet' als ze een opdracht krijgen, waar ze niet achter staan. Of zich niet laten manipuleren in subtielere situaties van macht of geld of andere zaken waar ze afhankelijk van zijn.

Wat mij betreft gaat vrijheid over zijn wie je bent, over onafhankelijkheid, over het lef om te zijn wie je bent, te doen wat je zelf vindt dat je te doen hebt, te geloven in jezelf en niet bang te zijn voor wat anderen daarvan vinden. En anderen mogen ook zichzelf zijn. De vrijheid van de een respecteert de vrijheid van de ander. Schieten en verbieden, uitsluiten en discrimineren, je beter voelen dan een ander, dat hoort niet bij vrijheid. Haat, angst en woede zijn geen kenmerken van vrijheid. Het zijn zeer onvrije reacties.

Hoe vrij zijn wij eigenlijk in de Westerse wereld, die keurig op orde lijkt, waarin we ons allemaal overal voor verzekerd hebben, waarin veel mensen bang zijn hun baan te verliezen, waarin we ons lot in handen leggen van grote industrieën, die zelfs ons voedsel manipuleren, waardoor we misschien wel ziek worden, en dan is er de farmaceutische industrie. Weten we wel dat onze gewassen 'beschermd' worden met chemicaliën, waar eerst insecten, dan vogels en uiteindelijk ook mensen de dupe van worden? En dat diezelfde bedrijven ook onze pillen produceren? Is dat vrijheid? Een duidelijke vijand, een idioot rondzwaaiend met een kalashnikov, is een stuk makkelijker. Maar okee, dat ik dit zomaar op kan schrijven, dat is wel vrijheid. Dat is zeker waar.
 
Wat natuurlijk niet klopt is om in naam van de vrijheid, anderen hun vrijheid, hun eigen geloof niet te gunnen. Dat komt voort uit pure angst en onwetendheid. Een bepaalde bevolkingsgroep zwart maken, angst en haat zaaien, heeft niks met vrijheid te maken. Een voordeel van deze situatie is dat nu wel duidelijk is dat die extremisten niet de overgrote meerderheid van de moslims vertegenwoordigen. Maar we kunnen niet ontkennen dat ze in een hoek geduwd zijn. Alles hangt samen. Een escalatie is als een vulkaaneruptie. Dat komt niet zomaar voort uit het niets.

Energetisch bekeken ziet het er zo uit: Iemand 'act out' - ofwel handelt, speelt uit - wat er onder de oppervlakte leeft in het geheel. We zijn allemaal deel van dat geheel. En juist ook 'onze' angst en afkeuring creëert zo'n eruptie. Het is dus vooral zaak om nu niet met waarschuwingen als 'het kan overal gebeuren' een voedingsbodem te creëren voor nog meer haat, geweld en aanslagen. Politici en media, veiligheidsdiensten, maar ook het 'gewone publiek' neigen sterk naar zo'n reactie en dat is volop de angst, ongerustheid en het gevoel van onveiligheid aanwakkeren.
Erupties zijn niet te voorkomen, ze ontstaan - niet uit het niets. Actie en reactie. Opgebouwde spanningen ontladen zich. Het is makkelijk om te oordelen en alles zwart-wit te zien, om een duidelijk vijandbeeld te hebben. Het vergt veel meer zelfreflectie om het op te lossen.

Hoe pak je dat voor jezelf aan? Gewoon, rustig gaan zitten, je niet gek laten maken en goed bij jezelf blijven. Wat voel je? Alles aankijken en erkennen, of je nou bang bent of geërgerd, boos of verstoord, verward of bezorgd. Laat het er zijn zoals het is. Dan ebt het weg en kan je de vrede in jezelf weer vinden. Dat is innerlijke vrijheid. Dat is de vrede en de vrijheid die we nodig hebben. Geen olie op het vuur. Pas op met je woorden en je gedachten, ze creëren. Met z'n allen creëren we de wereld zoals ie is. De vrede in onszelf is een sterkere kracht en van groot belang voor het harmoniseren van het geheel. Laat je niet meeslepen door de angst en voel je vrij. Want de vrijheid is in jezelf te vinden. Vrijheid wint terrein als we onze eigen angsten weten te transformeren. Waar ze ook over gaan.  Energetisch gezien maakt dat niet uit.